أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
157
قانون ( فارسى )
سر را زياد تكان ندهد كه مواد را به سوى خود بكشد . بايد با جنباندن بالاييها ، پايينها را نيز به جنبش وادارد . براى اينكه ماده پايين آيد ماساژ از بالا به پايين لازم است . از سينه شروع كنند و به تدريج به ساق پا برسند . ماساژ وسيلهء پارچهء زبر باشد و آنقدر بمالند تا جاى ماساژ قرمز گردد . و هر دفعه از مالش تندتر از دفعهء سابقش باشد ، و در اين حالت سر راست ايستد . بعد از ماساژ پيادهروى كند . بايد همان جا كه ورزش كرده استراحت كند و نفس به حال عادى برگردد و تشويش و خستگى از بين برود ، آنگاه از جاى ورزش جدا شود . گاهى كه مواد به كلى پايين آمد ، مىتواند سر را ماساژ دهد و شانه كند تا گرم شود و مزاج سر تغيير يابد . حجامت بر سر و داغ گذاشتن به قصد گرم كردن مغز مفيد است . بعد از اسهال و پاك شدن از مواد ناباب و زيانرسان و استراحت چندروزه مانعى نيست كه به حمام رود . و اسباب حجامت را زير نهايت دندههاى رو به شكم بگذارند كه سرشان گرم گردد ، چنانكه ياد گرفتهاى ! هنگام نوبهء صرع گلولهاى را از موى نرم در ميان دندانها بگذارند كه دهان باز بماند . و بايد شروع به بيرون راندن ماده كنند بعد از آن به وسيلهء ادويهء غرغره كه جاذب مواد باشند ، سر را پاكسازى كنند . اگر صرع نوبتى و مرتب باشد ، يا با زياد شدن اخلاط زياد گردد ، با آمدن فصل بهار بايد تنقيه شود و خلط چيره بيرون رود . چنانكه ذكر خواهيم كرد . اگر مانعى در رگ زدن نبود ، رگ زده شود . رگزنى در بهار و بهويژه در هر دو پا مفيد است ، به شرطى كه سردى به مغزش نرسد ، چنانكه تفصيل خواهيم داد . هرگاه اوان نوبت صرع فرارسيد و توانستى به وسيلهء پر آغشته به روغن سوسن كه در دهانش گذارى قى كند و بهويژه اگر معده در مادهء بيمارى تداخل داشته باشد ، براى صرعى بسيار مفيد است . ولى استفراغ زياد براى صرع مغزى زيان به بار آورد . از داروهايى كه بهطور آبكى در دهان صرعى و غيره گردانند : صمغ انگدان ، خايهء سگ آبى ( گندبيدستر ) در اسكنجبين عسلى است . داروهاى به بينى دميدن براى صرعى : پيه هندوانهء ابو جهل ، سيماهنگ و افشرهاش ، نشادر ، سياهدانه و امثالش ، پلخم ، خربق سفيد ، فلفل ، زنجفيل ، مرّ ، گياه شير سگ ، گندبيدستر ، استوخودوس ؛ به تنهايى و مركب ، صمغ انگدان و زفت و قطران نيز از نفوخات ( دميدنيهاى ) صرعى است . يكى از بخورات مفيد براى صرع عود الصليب ( فاوانيا ) است . صرعى اگر در وقت استراحت فيجن را بو كند خوب است . حنين گويد : صمغ فيجن كوهى را با آرد جو وسيلهء سركهء شراب عجين كنند و گلولههايى از آن سازند ، بيمار صرع هميشه آن را بو كند مفيد است . نوشابههاى مفيد براى صرعى : سكنجبين با پياز دشتى ، كه هرروزه از آن بنوشد . شربت